توماس مازاريك « 1 » دربارهء حادثهء كربلا سخن مىگويد « بسيارى از مورّخان ما از كمّ و كيف اين رسم و ازدياد عزادارى واقف نيستند و جاهلانه سخن مىگويند و وضع عزادارى پيروان حسين عليه السّلام را مجنونانه مىپندارند و ابدا بدين نكته پى نبرده‌اند كه اين مسأله در اسلام چه تحولاتى را به وجود آورده و جنبش و نهضت مذهبى كه از تعزيه‌دارى در اين قوم پيدا شده در هيچ يك از اقوام و ملل ديگر عالم پيدا نشده است . با يك نظر دقيق در ترقّيات دويست سالهء پيروان على عليه السّلام در هندوستان كه عزادارى را شعار خود نموده‌اند ، تصديق خواهيم كرد كه بزرگترين عامل اصلى مزيّت را آنها پيروى مىكنند . « دويست سال پيش ، پيروان على و حسين عليهما السّلام در سر تا سر هندوستان در اقليت بودند و ممالك ديگر نيز همين حال را داشتند . امروزه در ممالك مترقى و ثروتمند مسيحى اگر بخواهند چنين ماتم و عزادارى را به پا نمايند ، با صرف ميليونها دلار بازهم به تأسيس چنين مجامع و مجالس عزادارى موفق نخواهند شد . اگر چه كشيشان ما هم از ذكر مصائب حضرت مسيح مردم را متأثر مىسازند ، ولى آن شور و هيجانى كه در پيروان حسين عليه السّلام يافت مىشود ، در پيروان مسيح يافت نخواهد شد و گويا سبب اين باشد كه مصائب مسيح در برابر مصائب حسين عليه السّلام مانند پر كاهى است در مقابل يك كوه عظيم پيكر » . « 2 » موريس دوكبرى « 3 » مىنويسد : « اگر مورخان ما ، حقيقت اين روز را مىدانستند و درك مىكردند كه عاشورا چه روزى است ، اين عزادارى را مجنونانه نمىپنداشتند ، زيرا پيروان حسين به واسطهء عزادارى حسين مىدانستند كه پستى و زير دستى و استعمار و استثمار را نبايد قبول كنند ، زيرا شعار پيشرو و آقاى آنها ، تن ندادن به زير بار ظلم و ستم بود » . قدرى تعمق و بررسى كنيم كه در مجالس عزادارى حسين عليه السّلام چه نكات دقيق و حيات‌بخشى مطرح مىشود ! در مجالس عزادارى حسين گفته مىشود كه حسين عليه السّلام براى

--> ( 1 ) - Thomas Masaryk ( 2 ) - قيام حسين و يارانش . . . ، ص 20 . ( 3 ) - Maurice